Ukrayna Vatandaşı İle Türk Vatandaşı Boşanırken Hangi Kurallar İncelenir?
Yabancı Unsurlu Boşanma
Türk–Ukrayna bağlantılı boşanmada yalnız genel MÖHUK sıralamasına bakmak yeterli olmayabilir. İki ülke arasındaki hukukî yardımlaşma ve işbirliği anlaşmasının özel hükümleri öncelikle kontrol edilir. Anlaşmanın 23. maddesi, eşlerden her birinin bu ülkelerden birinin vatandaşı olduğu durumda ortak ikametgâh ile iki ülkede ayrı ikametgâh bulunmasını farklı ele alır. Bu ayrım, hem yetkili makamı hem uygulanacak hukuku etkileyebilir.
Eşlerin ortak ikametgâhı Türkiye veya Ukrayna’da ise o ülkenin hukukuna ilişkin hüküm; başvuru tarihinde eşlerden biri Türkiye’de, diğeri Ukrayna’da ikamet ediyorsa her iki ülke makamlarının yetkisine ve kendi hukukunu uygulamasına ilişkin hüküm gündeme gelebilir. Bu açıklama, her Türk–Ukrayna evliliğinde aynı sonucun çıkacağı anlamına gelmez. Çifte vatandaşlık, üçüncü ülkede yaşam, çocuklar ve malvarlığı talepleri ayrıca değerlendirilir. Evliliğin Türkiye’de yapılması veya nüfusa kaydı tek başına bütün yetki sorununu çözmez.
Anlaşmanın özel bir kuralı yoksa, 17. madde hukuk davalarında davalının ikametgâhının bulunduğu taraf ülkesinin mahkemelerini yetkili kılar. Boşanma için önce 23. maddedeki özel koşullar kontrol edilir; bu genel kural özel hükmün yerine geçirilmez. Türkiye içinde hangi yer mahkemesinin yetkili olduğu da ayrıca belirlenir.
Belge hazırlığında anlaşmanın 13. maddesi de önemlidir: Taraf ülkelerden birinde yetkili makamca düzenlenmiş, verilmiş veya onaylanmış ve resmî mühür taşıyan belgeler ile onaylı örnekleri, diğer taraf ülkesinde ayrıca tasdik işlemine tabi tutulmaz. Bu kapsamdaki belge için sırf yabancı olması nedeniyle ek apostil isteneceği varsayılmaz. Belgenin kapsama girmesi, kullanılacağı işlem ve gerekli Türkçe çeviri ayrıca kontrol edilir.
İkametgâh yalnız adres belgesi ya da oturma izni üzerinden belirlenmez; fiilî yaşam koşulları da incelenir. Biz vatandaşlıkları, dava tarihini, yaşam düzenini ve mevcut yabancı işlemleri birlikte okuyarak hangi özel hükmün uygulanabileceğini belirleriz. Anlaşmanın boşanmaya ilişkin sonucu, mal rejimi veya çocuğa ilişkin bütün taleplere kendiliğinden taşınmamalıdır. Önce belgeler ve talepler ayrıştırılmalı; bundan sonra mahkeme, hukuk ve işlem sırası belirlenmelidir.
Türk–Ukrayna Eşlerin Boşanma ve Malvarlığı Dosyası Nasıl Hazırlanır?
Genel MÖHUK kuralları tek başına yeterli midir?
Hayır. Önce iki ülke arasındaki adli yardımlaşma anlaşmasının olay ve kişiler bakımından uygulanabilirliği kontrol edilir. Boşanma, eşlerin kişisel ve mali ilişkileri, ayni haklar ve resmî belgeler farklı maddelerde ele alınır. Türkiye’de evlenilmiş veya nüfusa kayıt yapılmış olması bütün yetki ve hukuk sorularını kendiliğinden çözmez. İkametgâh da yalnız oturma izni veya adres belgesine bakılarak belirlenmez.
Boşanma için ortak veya ayrı ikametgâh neyi değiştirir?
Bir eş Türk, diğeri Ukrayna vatandaşı olduğunda ortak ikametgâhın Türkiye veya Ukrayna’da bulunmasıyla eşlerden birinin bir ülkede, diğerinin öteki ülkede ikamet etmesi anlaşmanın 23. maddesinde farklı ele alınır. İkinci durumda her iki ülke makamlarının yetkisi ve kendi hukukunu uygulaması gündeme gelebilir. Özel hüküm yoksa 17. maddenin genel yetki kuralı ayrıca kontrol edilir. Çifte vatandaşlık veya üçüncü ülkede yaşam için bu kısa açıklamadan otomatik sonuç çıkarılmaz.
Mal rejimi için boşanmadaki hukuk doğrudan mı kullanılır?
Hayır. Anlaşmanın 22. maddesindeki kişisel ve mali ilişki bağlantıları ayrıca incelenir. Farklı vatandaşlıktaki eşlerin ortak ikametgâhı, ayrı ülkelerde yaşam hâlinde son ortak ikametgâhı ve iki taraf ülkesinde ortak ikametgâh bulunmaması farklı durumlardır. Para alacağı ile mülkiyet veya diğer ayni hak istemi de ayrılır; anlaşmanın 27. maddesindeki yer hukuku kuralı talebin gerçek niteliğine göre değerlendirilir. Genel MÖHUK kuralları özel hükmün yerine gelişigüzel geçirilmez.
Ukrayna belgelerinde apostil ve tercüme nasıl ayrılır?
Anlaşmanın 13. maddesindeki koşulları taşıyan yetkili makamca düzenlenmiş veya onaylanmış ve resmî mühürlü belgelerle onaylı örnekler için diğer taraf ülkesinde ek tasdik muafiyeti vardır. Her belgeyi yalnız yabancı olduğu için yeniden apostile göndermek doğru değildir. Muafiyetin belgeye uygulanması ve Türkçe çevirinin biçimi ayrı kontrol edilir. Evlilik, pasaport, karar, kesinleşme ve vekâlet belgelerinin her biri için kullanılacak işlem belirlenmelidir.
Türkiye’de anlaşmalı boşanma ve mal rejimi davası nasıl ayrılır?
Türk hukuku uygulanıyorsa anlaşmalı boşanmanın bir yıllık evlilik ve kişisel dinleme gibi koşulları aranır. Mal rejiminde anlaşmak bunun zorunlu koşulu değildir; protokole hüküm eklenirse kapsamı ve feragat etkisi ayrıca görülür. Boşanma devam ederken tasfiye talebiyle dava açılması ve boşanmanın sonucunun bekletici mesele yapılması somut usul durumuna göre değerlendirilebilir. Boşanma hükmü bütün malvarlığı uyuşmazlıklarını tek başına çözmez.
Mal, nafaka, tazminat ve süre incelemesinde hangi kayıtlar gerekir?
Türk edinilmiş mal rejimi uygulanıyorsa kişisel ve edinilmiş mal, borçlar, katkı, şirket payı ve karşılıklı alacaklar ayrılır. Her varlığın yarısının mülkiyeti otomatik geçmez. Nafaka ve maddi-manevi tazminat ayrı koşullara bağlıdır; kusur, ihtiyaç, ödeme gücü ve olaylar kendi taleplerinde incelenir. Katılma alacağı bakımından genel on yıllık zamanaşımıyla diğer taleplerin süreleri aynı kabul edilmez. Yabancı karar ve tanımanın etkisi ayrıca değerlendirilir; zamanaşımının ileri sürülmesi ve hak düşürücü süre ayrımı gözetilir.
İlk dosya nasıl düzenlenir?
Vatandaşlıkları, evlenme ve taşınma tarihlerini, ortak yaşam yerlerini, çocukların durumunu ve mevcut davaları tek zaman çizelgesinde gösterin. Malları edinme tarihi, ödeme kaynağı, ülke ve borçla listeleyin. Evlilik belgesi, pasaport, sözleşme, karar, tebligat ve bilinen süreleri birlikte hazırlayın. Vekâletin boşanma ve malvarlığı yetkileri ayrı kontrol edilir. İlk değerlendirmede uygulanacak özel anlaşma, eksik belgeler ve acil koruma ihtiyacı belirlenir; ücretli inceleme ile temsilin kapsamı yazılı kararlaştırılır.