Yabancı Unsurlu Boşanmada Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?
Yabancı Unsurlu Boşanma
Hazırlayan: Constantinople
Davanın Türkiye’de görülmesi, bütün uyuşmazlıklara mutlaka Türk hukuku uygulanacağı anlamına gelmez. Boşanmanın sebepleri ve sonuçları bakımından genel başlangıç noktası eşlerin ortak millî hukukudur. Vatandaşlıkları farklıysa ortak mutad mesken hukuku, bu bağlantı da yoksa Türk hukuku gündeme gelir. Mutad mesken, kişinin hayatının fiilen merkezlendiği yerle ilgilidir; eski ortak adres veya son tatil yapılan ülke tek başına yeterli değildir.
Bu sıralama uygulanırken dava tarihi, birden fazla vatandaşlık, yabancı hukukun içeriği ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeler incelenir. Türk vatandaşlığı da bulunan bir eşin durumunu yalnız yabancı pasaportuna bakarak değerlendirmek doğru olmaz. Bununla birlikte bir eşin Türk olması, her olayda bütün talepler için Türk hukuku sonucu çıkarmaya da yetmez. Mal rejimi, çocuklarla ilgili önlemler ve nafaka bakımından ayrı bağlantı kuralları veya sözleşmeler bulunabilir.
Yabancı hukukun uygulanması bakımından iki ayrı sınır vardır. MÖHUK 2 uyarınca olaya ilişkin yabancı hukuk hükümleri bütün araştırmalara rağmen belirlenemiyorsa Türk hukuku uygulanır. MÖHUK 5 ise somut olaya uygulanacak yabancı hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde o hükmün uygulanmamasını, gerekli görülürse Türk hukukuna başvurulmasını düzenler. Yalnızca yabancı kuralın Türk hukukundan farklı olması bu istisnanın oluştuğunu göstermez.
AB bağlantılı dosyalarda Roma III olarak bilinen 1259/2010 sayılı Tüzük de Türkiye’deki MÖHUK incelemesiyle karıştırılmamalıdır. Bu düzenleme bütün AB ülkelerinde ortak bir boşanma hukuku oluşturmaz; katılan üye devlet makamları için boşanma ve ayrılığa uygulanacak hukuku belirler. Beşinci madde, eşlerin belirli vatandaşlık, mutad mesken veya mahkeme hukuku bağlantıları arasından seçim yapmasına; seçim yoksa sekizinci madde koşullu bir bağlantı sırasına imkân verir. Türkiye’deki mahkemenin MÖHUK kurallarının yerine bu Tüzük doğrudan geçirilmez. Mal rejimi, nafaka ve velayet de Tüzüğün kapsamına girdiği varsayılarak çözülmemelidir.
Bu nedenle boşanma, mal paylaşımı ve çocuklara ilişkin istekleri tek bir genel hukuk seçimiyle çözülmüş saymayın. Evlilik belgelerini, vatandaşlık değişikliklerini, ülkeler arasındaki taşınma tarihlerini ve mevcut anlaşmaları birlikte hazırlayın. Ücretli incelemenin yazılı değerlendirmesinde her talep için vatandaşlık ve yaşam yeri bağlantılarını ayrı gösterir, yabancı hukuk araştırması ve ek belge gerektiren noktaları açıklarız. Türkiye’de talep edilen geçici tedbirler için Türk hukukunun uygulanması ile boşanmanın esasına uygulanacak hukuk birbirinden ayrılır. Önce bu ayrım netleştirildiğinde, belgelerin hangi soruya cevap vermesi gerektiği anlaşılır.