Yabancı Eşle Boşanma Davası Türkiye’de Nerede Açılır?
Yabancı Unsurlu Boşanma
Hazırlayan: Constantinople
Türkiye’de yetkili aile mahkemesi, eşlerin yaşam ve vatandaşlık bağlantıları incelenerek belirlenir. Türkiye’de dava açılabilmesi, yalnızca eşlerden birinin Türk vatandaşı olmasına veya Türkiye’de taşınmaz bulunmasına bağlanamaz. Önce milletlerarası yetki, sonra davanın görüleceği yer mahkemesi belirlenir. Genel değerlendirmede eşlerden birinin yerleşim yeri ile davadan önce son defa en az altı aydır birlikte oturulan yer önemlidir. Yerleşim yeri, yalnızca adres kaydı veya kısa süreli ziyaret anlamına gelmez. Yaşam düzeni, süreklilik ve somut bağlar birlikte incelenir.
Türk vatandaşlarının kişi hâli davalarında MÖHUK’un 41. maddesindeki özel düzenleme de gündeme gelebilir. Bu düzenleme, her yabancı bağlantılı boşanmanın doğrudan İstanbul’da açılabileceği anlamına gelmez. Yabancı ülkede dava bulunup bulunmadığı, Türkiye’de yetkili bir yerin mevcut olup olmadığı ve maddede sıralanan bağlantılar ayrıca değerlendirilir. İkili veya çok taraflı sözleşmeler farklı kurallar içerebildiğinden vatandaşlık bilgileri tam verilmelidir.
MÖHUK 41 kapsamındaki Türk vatandaşlarının kişi hâli davalarında, yabancı ülkede dava açılmamış veya açılamamışsa önce Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme değerlendirilir. Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin Türkiye’de sâkin olduğu yer; Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri sırayla gündeme gelir. Bu özel kural, her yabancılık unsurlu davayı doğrudan İstanbul’a taşıyan genel bir seçim hakkı değildir.
İlk inceleme için evlilik tarihi ve yeri, bütün vatandaşlıklar, güncel yaşam merkezleri, son ortak yaşamın süresi ve devam eden davalar hakkında kısa bir zaman çizelgesi hazırlayın. Ücretli yazılı incelemede bu bilgileri belgelerle karşılaştırır; yetki ihtimallerini, bunların dayandığı yaşam ve vatandaşlık bağlantılarını ve tamamlanması gereken kayıtları gösteririz. Karşı tarafın adresi, yabancı tebligat ve acil koruma ihtiyacı da başlangıçta ele alınır. Doğru mahkemenin seçilmesi, uygulanacak hukukun veya davanın sonucunun da kendiliğinden belirlendiği anlamına gelmez.
Yabancı Eşle Boşanma Dosyası İçin Soru-Cevap Rehberi
Mahkeme yetkisiyle uygulanacak hukuk aynı soru mudur?
Hayır. Önce Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve Türkiye içinde hangi yer mahkemesinin görevli ve yetkili olduğu belirlenir. TMK 168 bakımından eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer önemlidir. Kısa süreli bulunma, adres kaydı ve yerleşim yeri aynı sayılmaz. MÖHUK 41’in Türk vatandaşlarının kişi hâline ilişkin özel sırası da kendi koşullarıyla kontrol edilir. Bunlar belirlense bile boşanma, mal rejimi, nafaka ve çocuklar için uygulanacak hukuk ayrıca incelenir.
İki ülkede dava ihtimali varsa ilk başvuran her zaman avantajlı mıdır?
Hayır. Mevcut yabancı davanın tarafları, konusu ve hukuki sebebi, uygulanabilir anlaşma ve yabancı kararın Türkiye’deki etkisi incelenmelidir. Türkiye’de bir dava açılmış olması bütün yabancı süreçleri kendiliğinden durdurmaz. Başka ülkede daha önce dava açılmış olması da her Türk davasını otomatik olarak sona erdirmez. Derdestlik, mahkeme yetkisi, tebligat ve tanıma ihtimali ayrı değerlendirilir. İlk başvuruya ilişkin karar yalnız beklenen mali sonuç üzerinden verilmemelidir.
Anlaşmalı boşanmada hangi koşullar ve hangi konular ayrılır?
Türk hukuku uygulanıyorsa en az bir yıllık evlilik, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin eşleri bizzat dinlemesi önemlidir. Eşlerin serbest iradesi, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hâkim tarafından değerlendirilir. Avukatın duruşmaya katılması kişisel dinlemenin her durumda yerine geçmez. Hâkimin önerdiği değişikliklerin de kabulü gerekir. Mal rejiminin tasfiyesinde anlaşmak zorunlu bir koşul değildir; protokole bu konuda hüküm konulursa kapsamı ve olası feragat ayrıca incelenir.
Anlaşma yoksa Türk hukukunda hangi boşanma sebepleri incelenir?
TMK 161–166; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin sarsılması gibi özel ve genel sebepleri düzenler. Her başlığın kendi koşulları, delilleri ve varsa süre veya ihtar kuralları vardır. Bir olayın ileri sürülmesi o sebebin oluştuğunu göstermez. Kusurun önemi de dava sebebine, nafaka veya tazminat gibi talebin niteliğine göre değişir; bütün çekişmeli davalar tek bir kusur kuralıyla açıklanamaz.
Dilekçe, tebligat, delil ve kesinleşme hangi sırayla izlenir?
Dava hazırlığında evlilik ve vatandaşlık kayıtlarıyla mevcut yabancı işlemler birlikte okunur. Dilekçelerin karşı tarafa usulüne uygun bildirilmesi, cevap ve delil süreleri, ön inceleme ve tahkikat adımları takip edilir. Yurt dışındaki adres ve belge çevirisi bu sırayı etkileyebilir. Duruşmada hüküm sonucunun açıklanmasıyla gerekçeli kararın yazılması, tebliği ve kesinleşmesi aynı aşama değildir. Her tarafın kanun yolu süresi kendi tebliğine göre ayrıca kontrol edilir; belirli sayıda duruşmada sonuç sözü verilemez.
Evlilik malları nasıl bir hesapla değerlendirilir?
Türk hukuku ve edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanıyorsa, önce kişisel ve edinilmiş mallar, borçlar, katkılar ve tarafların geçerli sözleşmeleri ayrılır. Genel sonuç her malın yarısının mülkiyetini elde etmek değildir; artık değer üzerinden bir katılma alacağı söz konusu olabilir. Evlilik tarihi ile 1 Ocak 2002 öncesi ve sonrası dönemler önemlidir. Rejimin başlangıcındaki mallar, miras veya bağışla edinimler, kişisel kullanım eşyası ve manevi tazminat alacağı gibi kişisel mal kalemleri kendi kurallarıyla değerlendirilir. Kişisel mal yerine alınan değerde de ödeme kaynağı izlenir. TMK 222 gereğince, bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; bu ispat kuralı, her taşınmazın yarısının mülkiyetinin diğer eşe geçtiği anlamına gelmez.
Kişisel malın geliri veya farklı kaynaklarla alınan ev nasıl incelenir?
Kişisel malın kendisiyle ondan elde edilen gelir aynı hukuki kalem değildir. Geçerli anlaşmaların etkisi saklı olmak üzere gelir, ödeme kaynağı ve katkı ayrı incelenir. Evlilik öncesindeki bir evin satışından gelen para ile evlilik içinde ödenen kredi aynı yeni evde birleşmişse, yalnız tapu tarihi veya tek hesap bakiyesiyle sonuç kurulmaz. Banka hareketleri, satış ve kredi belgeleriyle kaynak zinciri oluşturulur; gereken katkı ve denkleştirme hesapları bu belgeler üzerinden ele alınır.
Yurt dışındaki taşınmazla mal rejimi para alacağı aynı mıdır?
Hayır. Bir taşınmaz üzerinde mülkiyet veya başka ayni hak istemekle eşten mal rejimi para alacağı istemek farklı hukuki taleplerdir. Mahkemenin yetkisi, uygulanacak hukuk ve ileride kararın kullanılacağı ülke bu ayrımla incelenir. Malvarlığının bir ülkede bulunması, onunla ilgili bütün taleplerin aynı mahkemede ve aynı hukukla çözüleceğini göstermez. Yabancı taşınmaz veya hesap varsa ilgili ülkenin hukukçusunun katkısı ve kararın orada uygulanma ihtimali başlangıçta değerlendirilmelidir.
Alman ve Fransız mal rejimleri Türk hesabıyla aynı mıdır?
Alman yasal rejiminde malların evlilik boyunca ayrı kalması ve artışın sona ermede denkleştirilmesi; Fransız yasal rejiminde ise edinimler üzerindeki farklı ortaklık yapısı önem taşır. Miras, bağış, borçlar ve sözleşmeyle seçilen rejim sonuçları değiştirebilir. Benzer bir “paylaşım” ifadesi kullanılması sistemlerin birebir aynı olduğunu göstermez. Önce mal rejimine uygulanacak hukuk, sonra ilgili sistemin hesabı belirlenmelidir.
Çocuğun yaşayacağı yer ve kişisel ilişki nasıl hazırlanır?
Çocuğun üstün yararı temel değerlendirme noktasıdır. Yaş, olgunluk, sağlık, okul, günlük bakım, güvenlik ve ebeveynlerle ilişkinin sürdürülebilmesi somut kayıtlarla ele alınır. Anne veya babaya sırf cinsiyetinden dolayı otomatik velayet önceliği bulunduğu kabul edilemez. Çocuğun görüşünün alınması, yaşı ve olgunluğu ile ilgili usule göre değerlendirilir. Mevcut kararlar ve çocuğun mutad meskeni, uluslararası yetki ve koruma incelemesini de etkileyebilir.
Çocukla seyahat, ülke değiştirme ve uluslararası iade aynı süreç midir?
Hayır. Kısa yolculukla çocuğun yaşam merkezini başka ülkeye taşımak ayrılır. Velayet sahibi olmak veya sınır geçişi için bir belgeye sahip olmak, diğer ebeveynin rızası ve mahkeme kararları yönünden bütün sorunları çözmez. 1980 Lahey Sözleşmesi koşulları varsa on altı yaşını doldurmamış çocuğun hukuka aykırı götürülmesi veya alıkonulması için iade süreci gündeme gelebilir; iade nihai velayet kararının yerine geçmez. 1996 Lahey Sözleşmesi yetki, uygulanacak hukuk ve koruma kararlarının etkisi bakımından ayrıca değerlendirilir. İlgili devletler, tarihler ve ret sebepleri kontrol edilmeden sonuç garantisi verilmez.
Yabancı karar Türkiye’de veya Türk kararı başka ülkede nasıl kullanılır?
Yabancı boşanmanın nüfusa tescili, mahkemede tanınması ve para ya da çocuk hükmünün icrası ayrı işlemlerdir. Şartları varsa idari tescil yolu kullanılabilir; bu, kararın bütün mali hükümlerini icra edilebilir yapmaz. Türk kararının Almanya, Fransa veya başka ülkede kullanılması da bir AB içi kararın dolaşımıyla aynı sayılmaz. Hedef ülkenin tanıma ve icra kuralları ile uygulanabilir anlaşmalar ayrıca kontrol edilir. Bir ülkedeki kabul bütün diğer ülkeleri bağlayan genel bir garanti değildir.
Apostil, çeviri ve vekâletname neyi kanıtlar?
Apostil, belgenin içeriğinin doğru olduğunu veya kararın Türkiye’de tanındığını onaylamaz; imza, imzalayanın sıfatı ve mühür gibi tasdik unsurlarıyla ilgilidir. Uygulanabilir anlaşma nedeniyle tasdik muafiyeti bulunabilir. Türkçe çeviri ve onun kabul edilebilir onay biçimi belgeye ve işleme göre incelenir; her çevirinin yalnız Türkiye’de hazırlanacağı söylenemez. Boşanma veya tanıma-tenfiz takibi için vekâletnamedeki özel yetki ve kapsam ayrıca kontrol edilir. Konsolosluk her yabancı belge için tek düzenleme yeri değildir.
İlk incelemeye hangi kayıtlarla başlanır?
Bütün vatandaşlıkları, evlenme tarihini, ortak yaşam ve taşınma dönemlerini, mevcut davaları ve en yakın süreyi kısa bir zaman çizelgesine yazın. Evlilik kayıtları, varsa anlaşmalar, kararlar, tebligatlar, gelir ve giderler, çocukların durumu ile malların edinme ve ödeme bilgilerini ayırın. Hangi belge veya yabancı hukuk araştırmasının gerektiği bu çerçevede belirlenir. İnceleme, dava ve yabancı ülkedeki temsil aynı iş değildir; kapsam, ücret ve giderler işe başlamadan yazılı netleştirilir. Belge incelemesi veya önce dava açılması belirli sonuç, süre ya da tahsilat garantisi sağlamaz.