Gayrimenkul ve Mülkiyet — TR

Zilyetlik ve Mülkiyet Arasındaki Hukuki Ayrım

Zilyetliğin tanımı, malik ve kiracının konumu, zilyetliğe saldırı davaları ve hak düşürücü süreler TMK hükümleriyle açıklanmaktadır.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Zilyetlik, bir eşya üzerindeki fiilî hâkimiyeti ifade eder. Türk Medeni Kanunu’nun 973. maddesi bakımından eşyanın kullanılabilir biçimde kişinin hâkimiyetinde bulunması esastır. Mülkiyet ise eşya üzerindeki hukuki yetkidir. Bu nedenle bir şeyi elinde bulunduran kişinin mutlaka onun maliki olması gerekmez. Kiracı, emanet alan veya intifa hakkı sahibi de zilyet olabilir.

Zilyetliğin Türleri ve Korunması

TMK m.974 uyarınca, malik sıfatıyla zilyet olan kişi aslî; sınırlı aynî veya kişisel hakka dayanarak zilyet olan kişi fer’î zilyettir. Dolaylı ve dolaysız zilyetlik ayrımı ise hâkimiyetin doğrudan mı, başka bir kişi aracılığıyla mı sürdürüldüğüne dayanır. Bir kiralama ilişkisinde malik dolaylı, kiracı dolaysız zilyet olabilir. Zilyetliğin varlığı ile eşyanın hangi hakka dayanılarak kullanıldığı ayrı ayrı değerlendirilir.

Hukuk düzeni, fiilî durumun kişinin kendi gücüyle değiştirilmesini sınırlar. Zilyetliğin gaspı veya saldırıya uğraması hâlinde geri verme, saldırının durdurulması ve zararın giderilmesi talepleri gündeme gelebilir. Bu davalar mülkiyetin kesin biçimde belirlenmesiyle aynı işlevi taşımaz. Saldırıda bulunanın eşya üzerinde hak ileri sürmesi, zilyetlik korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

TMK m.984, gasp ve saldırıdan doğan dava hakkı için fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren iki ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl öngörür. Bunlar hak düşürücü sürelerdir. Fiilin tarihi, hâkimiyetin nasıl kurulduğu ve kullanım ilişkisinin dayanağı bu sebeple önem taşır. Mülkiyet veya sözleşmeye dayanan başka taleplerin koşulları ayrıca incelenir.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.