Gayrimenkul ve Mülkiyet — TR

Taşınmaz Lehine İrtifak Hakkının Kurulması ve Kullanılması

Taşınmaz lehine irtifakın kuruluşu, resmî şekil, tescil, kullanım sınırları ve terkin koşulları TMK m.779-787 çerçevesinde incelenmektedir.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Taşınmaz lehine irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz yararına kurulan sınırlı aynî haktır. TMK m.779 uyarınca yüklü taşınmaz maliki, belirli kullanımlara katlanmak veya mülkiyetin sağladığı bazı yetkileri kullanmaktan kaçınmakla yükümlü olur. Hak, belirli bir kişinin sözleşmeden doğan kullanım izninden farklı olarak yararlanan taşınmaza bağlıdır.

Kuruluş ve Kapsam

İrtifak sözleşmesinin geçerliliği TMK m.781 gereğince resmî şekle bağlıdır. Hakkın kurulması için de kural olarak tapu kütüğüne tescil gerekir. Sadece uzun süren fiilî kullanım veya komşunun geçmişte verdiği izin, kendiliğinden aynı nitelikte aynî hak doğurmaz. Kanunda düzenlenen özel kazanma yollarının koşulları ayrıca değerlendirilir. Yapma borcu ise irtifakın bağımsız konusu olamaz; ancak yan edim olarak bağlanabilir.

Hakkın kullanılışında tescil ve kuruluş belgeleri belirleyicidir. Geçişin güzergâhı, kullanılabilecek alan veya kullanım amacı gibi hususlar bu kapsamda önem taşır. TMK m.786’ya göre hak sahibi yetkisini yüklü taşınmaza en az zarar verecek biçimde kullanmalıdır. Yüklü taşınmaz maliki de kullanımın önüne engel koyamaz veya onu zorlaştıramaz. Bu karşılıklı sınırlar, tarafların tek yanlı değerlendirmesiyle genişletilemez.

İrtifakın sağladığı yararın tamamen ortadan kalkması hâlinde terkin talebi gündeme gelebilir. Yüküne göre çok az yarar sağlayan irtifakta bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkin istenmesi mümkündür. Bunun koşulları TMK m.785 kapsamında somut olayda değerlendirilir. Taşınmazların aynı kişide birleşmesi de, terkin yapılmadıkça, hakkın sicildeki varlığını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.