Gayrimenkul ve Mülkiyet — TR

Aynî Hak Kavramı ve Kişisel Haklardan Farkı

Aynî hakkın eşya üzerindeki etkisi, kişisel haklardan farkı ve tapuya şerhin sonuçları Türk Medeni Kanunu çerçevesinde incelenmektedir.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Aynî hak, belirli bir eşya üzerinde doğrudan hâkimiyet sağlayan ve kural olarak herkese karşı ileri sürülebilen haktır. Mülkiyet, irtifak ve rehin hakları bu gruba girer. Kişisel hak ise belirli bir kişiden bir edimin yerine getirilmesini isteme yetkisi verir. Bu ayrım, eşyanın el değiştirmesi veya hak sahibinin üçüncü kişilerle karşılaşması hâlinde önem kazanır.

Sözleşme ile Aynî Hak Arasındaki İlişki

Bir taşınmazın satılmasının kararlaştırılması, tek başına alıcıya mülkiyet kazandırmaz. Sözleşmenin doğurduğu devir borcu ile mülkiyetin geçmesi ayrı hukuki aşamalardır. Türk Medeni Kanunu’nun 705 ve 1021. maddelerine göre, kanuni istisnalar dışında taşınmaz üzerindeki aynî hakkın doğumu tescile bağlıdır. Bu nedenle bedelin ödenmiş olması veya taşınmazın teslim edilmesi, tek başına tapuda hak sahipliği anlamına gelmez.

Aynî hakların türleri ve temel içerikleri kanunla belirlenir. Taraflar, herhangi bir kullanım anlaşmasına istedikleri adı vererek üçüncü kişilere karşı etkili yeni bir aynî hak yaratamaz. Kira veya satış vaadi gibi kişisel hakların tapuya şerh edilebilmesi de bunları mülkiyet hakkına dönüştürmez. TMK m.1009 kapsamındaki şerh, hakkın sonradan hak kazanan kişilere karşı ileri sürülebilmesini sağlar.

Dolayısıyla uyuşmazlıkta önce iddia edilen hakkın niteliği belirlenmelidir. Sözleşmenin tarafı, tapuda görünen kişi, tescilin dayanağı ve varsa şerhin kapsamı aynı soruya farklı cevaplar verebilir. Talebin aynî hakka mı, sözleşmeden doğan alacağa mı dayandığı; davanın taraflarını ve ispat edilmesi gereken olguları da etkiler.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.