Gayrimenkul ve Mülkiyet — TR

Sınırlı Aynî Hakların Türleri ve Mülkiyete Etkisi

İrtifak, intifa, taşınmaz yükü ve rehin haklarının temel özellikleri ile malikin yetkileri üzerindeki etkileri açıklanmaktadır.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Sınırlı aynî hak, eşyanın mülkiyetini devretmeden, eşya üzerinde kanunda belirlenen bir yetki sağlar. İrtifak hakları, taşınmaz yükü ve rehin hakları bu sistemin temel gruplarıdır. Hak sahibinin yetkisi, mülkiyetin sağladığı bütün yetkileri bir arada kapsamaz. Hakkın türüne ve kuruluş kapsamına göre belirli kullanma, yararlanma veya güvence yetkisi söz konusudur.

Kullanma Yetkisi ile Güvence İşlevi

İntifa hakkı, aksine düzenleme bulunmadıkça konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlar. Oturma hakkı ise bir binadan veya bölümünden konut olarak yararlanmayla ilgilidir. Taşınmaz lehine irtifak, başka bir taşınmazın yararına belirli kullanımlara katlanma veya bazı yetkileri kullanmaktan kaçınma yükümlülüğü doğurur. Bu hakların her biri aynı hukuki sonucu doğurmaz ve birbirinin yerine kullanılamaz.

Rehin hakkının temel işlevi, alacağı eşyanın değeriyle güvence altına almaktır. Taşınmazın ipotek edilmesi, alacaklıyı malik hâline getirmez. Borcun yerine getirilmemesi üzerine güvence, kanuni takip ve paraya çevirme kuralları çerçevesinde etkisini gösterir. Taşınmaz yükü de kanunda düzenlenmiş kendine özgü bir aynî hak türüdür; sıradan bir kişisel borçla özdeş değildir.

Taşınmaz üzerindeki sınırlı aynî hakların kuruluşunda kural olarak tescil ve ilgili resmî şekil koşulları gözetilir. Kanuni istisnalar hakkın türüne göre ayrıca belirlenir. Malik, hakkı yüklü taşınmazını devretse bile geçerli aynî hak kural olarak taşınmaz üzerinde devam eder. Hakkın süresi, sırası, kapsamı ve sona erme nedeni bu nedenle ayrı ayrı incelenmelidir. Yalnız sözleşmede kullanılan ad, işlemin aynî etkisini belirlemeye yetmez.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.