Takasta Karşılıklılık ve Muacceliyet
Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople
Takas, iki kişinin birbirine karşı borçlu olduğu aynı tür edimlerin, kanuni şartlarda birbirini karşılamasıdır. TBK m.139’a göre karşılıklı para veya özdeş edim borçlarının muaccel olması gerekir. Bir kişinin üçüncü kişiden alacaklı olması, bu alacağını başka birine olan borcuyla tek taraflı olarak takas etmesine yeterli değildir.
Takasın gerçekleşmesi için hakkın karşı tarafa bildirilmesi gerekir. TBK m.143 uyarınca borçlar, takas edilebilecekleri andan itibaren az olan tutar ölçüsünde sona erer. Bu sonuç, yalnız hesapların muhasebede yan yana gösterilmesinden farklıdır. Takas açıklamasının hangi alacak ve borçlara yöneldiği belirlenmelidir.
Alacağın çekişmeli olması takası tek başına engellemez; ancak alacağın varlığı ve miktarı uyuşmazlıkta ispatlanmalıdır. Zamanaşımına uğramış alacağın takası için ise takas imkânının doğduğu anda henüz zamanaşımına uğramamış olması aranır. Böylece sonradan zamanaşımına uğrayan her alacak koşulsuz olarak takasta kullanılamaz.
Kanun bazı alacakları korur. TBK m.144’te sayılan tevdi edilmiş eşya, belirli haksız edinimler ve niteliği gereği doğrudan alacaklıya verilmesi gereken nafaka veya işçi ücreti gibi alacaklarda özel sınırlamalar bulunur. Takastan önceden feragat de mümkündür. Bu nedenle karşılıklı borçların varlığı, takas sonucunu her durumda tek başına doğurmaz.
Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.139–145. Resmî mevzuat metni.
İlgili Konular
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.