Alacak ve İcra — TR

Genel İşlem Koşullarının Denetimi

Önceden hazırlanan sözleşme hükümlerinde kapsam, yorum ve içerik denetimi; yazılmamış sayılma ve tek yanlı değişiklik sınırı.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Genel işlem koşulları, bir tarafın ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden ve tek başına hazırlayıp karşı tarafa sunduğu hükümlerdir. TBK m.20 bakımından hükmün sözleşmenin ana metninde veya ekinde bulunması belirleyici değildir. Metne “okundu, müzakere edildi” yazılması da tek başına bütün hükümlerin bireysel olarak görüşüldüğünü kanıtlamaz.

Karşı tarafın menfaatine aykırı koşulların sözleşmeye dâhil olabilmesi için varlıkları hakkında açık bilgi verilmesi, içeriklerini öğrenme imkânı sağlanması ve kabul edilmeleri gerekir. TBK m.21’deki şartlar yoksa bu koşullar yazılmamış sayılır. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı hükümler için de aynı yaptırım öngörülür.

Denetim yalnız sözleşmeye katılmayla sınırlı değildir. Açık olmayan veya birden fazla anlama gelen hükümler düzenleyenin aleyhine yorumlanır. Düzenleyene karşı taraf aleyhine tek yanlı değişiklik yetkisi veren kayıtlar TBK m.24 kapsamında yazılmamış sayılabilir. TBK m.25 ise dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafın durumunu ağırlaştıran hükümleri sınırlar.

Bir koşulun yazılmamış sayılması, sözleşmenin geri kalanını kural olarak ortadan kaldırmaz. Bu nedenle somut incelemede önce tartışmalı hüküm belirlenir; ardından kapsam, yorum ve içerik denetimi ayrı ayrı yapılır. Sözleşmenin tamamının geçersizliği sonucu otomatik olarak çıkarılamaz.

Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20–25. Resmî mevzuat metni.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.