Alacak ve İcra — TR

Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmenin Uyarlanması

TBK m.138 kapsamında öngörülemeyen olağanüstü değişiklik, ifa güçlüğü ve uyarlama ile dönme veya fesih arasındaki ilişki.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Sözleşmenin kurulmasından sonra ekonomik veya fiilî şartların değişmesi, borcu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TBK m.138, belirli ve birlikte gerçekleşmesi gereken şartlarda sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasına imkân tanır. Bu kurumun konusu, ifanın tamamen imkânsızlaşmasından farklı olarak aşırı derecede güçleşmesidir.

Değişiklik, kuruluş sırasında taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumdan kaynaklanmalıdır. Bu durum borçludan kaynaklanmamalı ve başlangıçtaki olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kuralına aykırı düşürecek ölçüde borçlu aleyhine değiştirmelidir. Her fiyat artışı veya gelir azalması tek başına bu şartları karşılamaz; sözleşmeyle üstlenilen risk de değerlendirilir.

Borçlunun edimini henüz yerine getirmemiş olması veya aşırı güçleşmeden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması gerekir. Uyarlama, hâkimden istenen hukuki bir sonuçtur; borçlu talepte bulunmakla sözleşme şartlarını tek taraflı olarak değiştirmiş olmaz. Talebin varlığı, ifanın veya takiplerin kendiliğinden durduğu anlamına da gelmez.

Uyarlama mümkün değilse sözleşmeden dönme gündeme gelebilir. Sürekli edimli sözleşmelerde kural olarak dönmenin yerini fesih alır. Madde yabancı para borçlarına da uygulanabilir; ancak döviz cinsinden borç bulunması uyarlamayı otomatik olarak haklı kılmaz. Şartların her sözleşme bakımından ayrıca ortaya konulması gerekir.

Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.138. Resmî mevzuat metni.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.