Alacak ve İcra — TR

Borca Aykırılığın Türleri ve İfa Talebi

Hiç ifa etmeme, gereği gibi ifa etmeme ve gecikme ayrımı; aynen ifa ile sözleşmenin sona ermesi arasındaki ilişki.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Borca aykırılık, borçlanılan edimin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesidir. Gecikme, ayıplı ya da eksik ifa ve ifa imkânsızlığı aynı başlık altında görünse de her biri farklı şartlara ve sonuçlara sahiptir. Bu nedenle ihlalin niteliği belirlenmeden doğrudan sözleşmeden dönme veya tazminat sonucuna gidilemez.

İfa hâlâ mümkünse alacaklının asli edimin yerine getirilmesini isteme hakkı devam edebilir. Yapma borcunda TBK m.113, gideri borçluya ait olmak üzere edimin alacaklı veya başkası tarafından ifasına izin verilmesini isteme imkânı tanır. Yapmama borcunda aykırı durumun giderilmesi veya bu konuda yetkilendirme istenebilir. Bununla birlikte sözleşme türüne ait özel hükümler ve borcun kişisel niteliği uygulanabilecek yolu etkiler.

Borçlu temerrüdünde muacceliyet ve ihtar şartları değerlendirilir. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde aynen ifadan vazgeçme veya dönme gibi seçimlik haklar için uygun süre verilmesi ve TBK m.124’teki istisnalar önem taşır. Bir yükümlülüğün ihlali, bütün sözleşme bağının her durumda otomatik olarak sona erdiği anlamına gelmez.

İmkânsızlıkta ise borçlunun sorumlu tutulup tutulamayacağı ayrıca belirlenir. TBK m.136’daki kusursuz sonraki imkânsızlık ile TBK m.112’deki sorumluluk rejimi birbirinden ayrılır. Sorumluluğun zarar hesabı bu yazının kapsamı dışındadır; öncelikli mesele, ihlalin türü ile ifa ve sona erme imkânlarının doğru nitelendirilmesidir.

Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112–114, 117, 123–126 ve 136. Resmî mevzuat metni.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.