VERBİS İstisnasındaki Dernek ve Vakıflar Kişi Kayıtlarını Nasıl Hazırlamalı?
VERBİS’e kayıt yükümlülüğünden istisna olan bir dernek veya vakıf da kişisel verileri hukuka uygun işlemeli, ilgili kişileri aydınlatmalı ve verileri korumalıdır. Hazırlık, yalnız bir aydınlatma metni bulmakla başlamaz: kurumun üyeler, bağışçılar, gönüllüler, çalışanlar ve yararlanıcılar hakkında hangi bilgileri, hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple tuttuğu belirlenmelidir. Kurumun kâr amacı gütmemesi tek başına bütün veri yükümlülüklerinden muafiyet sağlamaz.
Önce istisnanın kuruma uygulanıp uygulanmadığını belirleyin
Kurulun 2021/571 sayılı kararı, Türkiye’de yerleşik, yalnız ilgili mevzuat ve amaçlarına uygun, faaliyet alanıyla sınırlı veri işleyen dernek ve vakıflar bakımından istisnayı, bağlı herhangi bir iktisadi işletmesi bulunmayanlarla sınırlar. Bağlı iktisadi işletmesi bulunanlar için kararda sicile kayıt ve yalnız işletme faaliyetlerine ilişkin bilgi girişi öngörülür. Bu kurum istisnası işletmeye otomatik uygulanamaz. Başka bir sicil istisnasının koşullarının oluşup oluşmadığı ise güncel Kurul kararları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
İncelemeye kuruluş belgesi, faaliyetlerin listesi, bağlı işletme ve şirket kayıtları, mevcut VERBİS kaydı veya önceki istisna değerlendirmesiyle başlanabilir. İşletme, iştirak ve hizmet sağlayıcının kurumla aynı rolü taşıdığı varsayılmamalı; işleme amaç ve araçlarını kimin belirlediği somutlaştırılmalıdır.
Kişi grubu ile kullanılan belgeyi eşleştirin
Bir çalışma çizelgesinde her süreç için şu bilgiler birlikte gösterilebilir:
- Kişi grubu ve veri kaynağı: üyelik başvurusu, bağış kaydı, gönüllü görev kaydı, çalışan dosyası veya yardım başvurusu.
- Gerçekten gerekli veri ve amaç: örneğin ödeme kaydı ile tanıtımda fotoğraf kullanımı ayrı işlemlerdir.
- Kanun’un 5. veya özel nitelikli veriler için 6. maddesindeki uygulanabilir işleme şartı; varsa açık rızanın konusu ve kaydı.
- Veriye erişen görevler, hizmet sağlayıcılar, alıcı grupları ve aktarımın amacı.
- Aydınlatmanın zamanı ve yöntemi, saklama gerekçesi ve süresi, silme veya erişimi kapatma adımları.
Mevcut formlar ve sözleşmeler, internet başvuru ekranları, kullanılan tablolar ve dosya paylaşım düzeni bu çizelgeyle karşılaştırılır. Her form için otomatik açık rıza istenmez; önce uygulanabilir hukuki sebep belirlenir. Açık rızaya dayanılıyorsa rızanın geçerliliği ayrıca incelenir. Aydınlatma Tebliği uyarınca aydınlatma ile açık rıza alma işlemleri ayrı yürütülür; başka bir işleme şartına dayanılması da aydınlatmayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Üyelik ve sağlık verilerini ayrıca inceleyin
Dernek veya vakıf üyeliği ile sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir. 6698 sayılı Kanun’un 2024’te değişen 6. maddesi çerçevesinde, her veri ve amaç için uygun şart belirlenir; bütün özel nitelikli işlemler yalnız açık rızayla veya yalnız kurumun amacıyla açıklanamaz.
Siyasi, felsefi, dini veya sendikal amaçlarla kurulan belirli kâr amacı gütmeyen kuruluşlara ilişkin 6/3-g hükmü bütün dernek ve vakıflar için genel izin değildir. Kuruluşun mevzuatına ve amacına uygunluk, faaliyet alanıyla sınırlılık, üçüncü kişilere açıklamama ve mevcut/eski üyeler, mensuplar veya düzenli temas edilen kişilerle ilgili olma koşulları birlikte değerlendirilir. Uygun işleme şartı bulunsa da Kurulca belirlenen yeterli önlemler alınmalıdır. Yardım başvurusu için gerekli bilgi ile kamuya açık yararlanıcı hikâyesi aynı kapsamda görülmemelidir.
Erişim, saklama ve aktarımı işlemin sonuna kadar izleyin
Görev değişikliği veya ayrılışta hangi hesap ve klasör yetkilerinin kapatılacağı belirlenmeli; yetkisi sona eren yönetici veya gönüllünün erişimi sürdürülmemelidir. Saklama süreleri bütün kayıtlara tek sayı verilerek belirlenmez; mevzuat ve işleme amacı incelenir. Yurt dışındaki bulut, iletişim veya bağış platformuna veri akışı varsa yurt dışı aktarım şartları ayrıca değerlendirilir; VERBİS istisnası aktarım izni değildir.
Hazırlık dosyasında mevcut belgeler, gerçek iş akışı ve saptanan eksikler ayrı gösterilir. Eldeki belgelerin hukuki incelenmesi ile yeni form, politika veya süreç tasarlanması farklı iş kapsamlarıdır. Teknik güvenlik uygulaması, bordro ve sosyal güvenlik işlemleri de kendi uzmanlık ve görevleriyle planlanmalıdır.