Alacak ve İcra — TR

Menfi Tespit Davasında Takibin ve İspatın Durumu

Borç bulunmadığının tespiti isteminin takipten önce ve sonra açılması; ispat yükü, hukuki yarar ve ihtiyati tedbirin sınırları.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Menfi tespit davası, borçlu olarak gösterilen kişinin maddi hukuk bakımından borçlu olmadığının belirlenmesini istemesidir. İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesi, bu davanın icra takibiyle ilişkisini düzenler. Takip başlatılmadan önce de sonra da dava açılması mümkün olabilir; ancak koruma koşulları aynı değildir.

Davanın açılabilmesi için hukuki yarar bulunmalıdır. Henüz somut bir borç iddiası veya ciddi takip tehlikesi olmayan varsayımsal bir ilişki bakımından tespit istenmesi, bu koşulu kendiliğinden karşılamaz. Takip dosyası, gönderilen talepler ve tarafların açıklamaları birlikte değerlendirilir.

İspat yükü, yalnız davacı veya davalı sıfatına göre belirlenmez. Borcun doğmadığı iddiası ile doğmuş borcun ödendiği savunması farklı vakıalara dayanır. Senedin varlığı, imzanın kabulü, ödeme veya ibra belgesi ve temel ilişkinin niteliği ispat düzenini etkileyebilir.

Dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz. Kanun, takipten önce ve sonra istenebilecek ihtiyati tedbirleri ayırır. Özellikle takip başladıktan sonra, takibin bütünüyle durdurulması ile icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmesinin önlenmesi aynı talep değildir. Teminat ve diğer koşullar ayrıca uygulanır.

Örneğin senet bedelinin ödendiğini ileri süren davacı, ödeme ile takip konusu borç arasındaki bağlantıyı açıklamalıdır. Dava sırasında ödeme yapılması, davanın istirdat istemine dönüşmesini gündeme getirebilir. Sonuç, yalnız takip dosyasının kesinleşmesine değil, borç ilişkisinin esasına yönelik yargılama ve kanunun özel sonuçlarına bağlıdır.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.