Alacak ve İcra — TR

Ceza Koşulunda İfa ve İndirim

Ceza koşulunun asli borçla ilişkisi, zarar şartı, gecikme cezasında çekince ve aşırı cezanın indirilmesi.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Ceza koşulu, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi gibi bir ihlale bağlanan sözleşmesel edimdir. TBK m.179, cezanın hangi ihlal için kararlaştırıldığına göre asıl borçla ilişkisini düzenler. Genel olarak ifa ile ceza arasında seçim söz konusu olabilirken, belirlenen zaman veya yerde ifa etmeme için kararlaştırılan cezada farklı kural uygulanır.

Gecikme veya yer bakımından ihlale bağlanan ceza, kanuni şartlarla asıl edimle birlikte istenebilir. Ancak alacaklının açık feragati veya ifayı çekincesiz kabul etmesi bu hakkı etkileyebilir. Bu nedenle yalnız sözleşmede ceza maddesinin bulunması yeterli değildir; kabul ve bildirimlerin zamanı da incelenir.

TBK m.180 uyarınca ceza için alacaklının mutlaka zarar gördüğünü ispatlaması gerekmez. Zararın cezayı aşan bölümü için ise kanundaki ek şartlar gündeme gelir. Ceza koşulu ile gecikme tazminatı aynı hukuki kalem değildir; taleplerin birlikte ileri sürülmesinde mükerrer giderimden kaçınılır.

Taraflar ceza miktarını belirleyebilse de TBK m.182 aşırı cezanın hâkimce indirilmesini düzenler. Ticari işler ve tacir borçlular bakımından özel hükümler ayrıca dikkate alınır. Asıl borcun geçerliliği, imkânsızlık ve borçlunun sorumluluğu da cezanın talep edilebilirliğini etkileyebilir; her cezai kayıt koşulsuz uygulanmaz.

Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.179–182. Resmî mevzuat metni.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.