Alacak ve İcra — TR

Sözleşmeden Doğan Borçların Kapsamı

Sözleşmeden doğan asli ve yan yükümlülükler, sözleşme özgürlüğünün sınırları ve ifa sırasının hukuki sonuçları.

Hukuki Makale · 12 Kasım 2026
Av. Thomas Andreas Di Constantinople

Sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulur. Geçerli olarak kurulan sözleşme, kararlaştırılan edimlerin yerine getirilmesine ilişkin borçlar doğurur. Bu borçların kapsamı yalnız sözleşmedeki başlığa göre değil, gerçek ortak iradeye, işlemin niteliğine ve uygulanacak kanuni hükümlere göre belirlenir.

Taraflar TBK m.26 çerçevesinde sözleşmenin içeriğini serbestçe kararlaştırabilir. Ancak emredici hükümlere, kamu düzenine, ahlaka ve kişilik haklarına aykırılık gibi TBK m.27’deki sınırlar korunur. Bir hükmün sözleşmede yazılı olması, her durumda geçerli ve uygulanabilir olduğu sonucunu doğurmaz.

Sözleşmede bedel ödeme veya teslim gibi asli edimler yanında bilgi verme, özen gösterme ve karşı tarafın menfaatlerini koruma yükümlülükleri de bulunabilir. Örneğin teslim yapılmış olsa bile kararlaştırılan niteliklerin sağlanmaması gereği gibi ifa sorunu doğurur. Hangi yükümlülüğün ihlal edildiği belirlenmeden yalnız ödeme veya teslim tarihine bakılarak sonuca gidilemez.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ifa sırası da önemlidir. TBK m.97’nin uygulandığı hâllerde tarafın kendi edimini yerine getirmiş veya gereği gibi ifayı önermiş olması gerekir; önce ifayla yükümlü olmadığı durumlar ayrıca değerlendirilir. Borca aykırılığın sonuçları ise ilgili sözleşme türüne ait özel hükümler ile genel hükümler birlikte değerlendirilerek belirlenir; her ihlal doğrudan sözleşmeyi sona erdirmez.

Hukuki Dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.1, 19, 26, 27, 97 ve 112. Resmî mevzuat metni.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.